Een verhaal zorgt voor samenhang: twee voorbeelden

Wat is een verhaal? In mijn definitie komt in elk geval het woord ‘samenhang’ voor. Een verhaal brengt losse feiten met elkaar in verband, zodat ze betekenis krijgen. Maar hoe bereik je samenhang? Afgelopen week las ik twee inspirerende voorbeelden, een veiligcatalogus en de reconstructie van een moordzaak.

Eerst las ik The Suspicions of Mr. Whicher van Kate Summerscale (ook vertaald verkrijgbaar als De vermoedens van Mr Whicher). Summerscale beschrijft hoe een van de eerste detectives in Engeland rond 1860 een gruwelijke moord in een landhuis probeert op te lossen.

Summerscale vertelt haar verhaal door te citeren uit honderden politiedossiers, krantenartikelen, detectiveromans en archiefstukken. Ze brengt samenhang aan door alle feiten in chronologische volgorde te beschrijven, gebruikmakend van verhalende technieken zoals sfeerbeschrijvingen en dialogen. Het boek leest daardoor bijna als een detectiveroman.

Summerscale brengt samenhang aan door te duiden en te verklaren. Dat je ook samenhang kunt bereiken zonder enige uitleg, bleek uit het tweede boek dat ik las. Iets totaal anders: een fictieve veiligcatalogus, geschreven door Leanne Shapton (ook vertaald, tot mijn verrassing). Het boek bevat beschrijvingen van 1332 ‘kavels’: foto’s, brieven, peper- en zoutstellen en andere gebruiksvoorwerpen uit de inboedel van twee fictieve personages.

Alle losse voorwerpen in de ‘catalogus’ vertellen samen het verhaal van een relatie. Je bent als lezer dit keer zelf degene die de reconstructie maakt. En dat zorgt ervoor dat het verhaal beklijft. Ik zal de opgezette eekhoorn bijvoorbeeld niet snel vergeten. Ik kan me situaties voorstellen waarin een vergelijkbare formule ook zonder knipoog effect heeft.

Behalve inspiratiebron waren beide boeken ook geweldige leeservaringen. Aanraders dus, bijvoorbeeld voor een bewolkte meivakantie op Vlieland.