Lange zinnen: wanneer is lang beter?

Een korte serie over lange zinnen, beloofde ik vorig jaar. Dat was naar aanleiding van de jaarlijkse Tzum-prijs voor de mooiste zin in verhalend proza. Het zijn altijd lange zinnen die in de prijzen vallen, viel mij op. Enfin. De hoogste tijd voor aflevering twee van mijn serie over lange zinnen: wanneer is lang beter?

Sla een willekeurig adviesboek open bij het hoofdstuk over begrijpelijk schrijven en je leest bijvoorbeeld ‘Lange zinnen zijn doorgaans ingewikkelder dan korte’ (Schrijfwijzer, Jan Renkema, vierde editie) of ‘Maak korte zinnen’ (Schrijven in eenvoudig Nederlands, BureauTaal, 2006).

Maar lang is niet per definitie slecht, staat er ook steevast. BureauTaal (‘gemiddeld niet meer dan 10 woorden per zin’) maakt zich er wel heel makkelijk van af: ‘Er zijn voorbeelden van korte zinnen die onbegrijpelijk zijn en voorbeelden van lange zinnen die goed te begrijpen zijn. Tja.

Wanneer is lang beter? Ik denk dat er minstens twee argumenten zijn. Lange zinnen bieden meer samenhang en ze zorgen voor afwisseling.

Ik ga even voorbij aan het esthetische argument. Of lange zinnen mooier zijn, is vooral een kwestie van smaak. Of misschien een kwestie van mode. Ik ben meer geïnteresseerd in begrijpelijkheid en overtuigingskracht.

Lange zinnen bieden samenhang

Een tekst met alleen korte zinnen is als los zand. Onderzoek van de Universiteit Utrecht (een promotieonderzoek van Jentine Land) leverde de volgende conclusie op: vmbo-leerlingen begrijpen teksten met korte zinnen niet beter dan teksten met lange zinnen. Een belangrijke reden daarvoor is dat een tekst met korte zinnen minder plek biedt voor structuursignalen, zoals ‘omdat’ of ‘nadat’. Zulke woorden heb je nodig om de samenhang tussen verschillende zinnen te begrijpen.

Lange zinnen zorgen voor afwisseling

Een tekst die alleen uit korte zinnen bestaat, klinkt onnatuurlijk, machinaal. Af en toe een lange zin zorgt voor een natuurlijker ritme. Het biedt afwisseling en dat leest prettiger. Er is geen recept voor ritme. Maar het helpt om je tekst af en toe voor te lezen, in gedachten of hardop. Klinkt je tekst als een mens of als een robot? In het laatste geval loont het de moeite om nog even naar de afwissling van korte en lange zinnen te kijken.

Volgende keer: wanneer is kort beter?

UPDATE: Gerdineke van Silfhout van Universitet Utrecht doet op Kennislink verslag van haar onderzoek naar tekstbegrip. Haar adviezen: gebruik verbindingswoorden en vermijd gefragmenteerde alinea’s.

3 reacties

Wouter van der Land  op 26 augustus 2013

Mooi onderwerp! Wanneer volgt deel 2?
Ik herinner mij een artikel over een reclametekstschrijver die wervingsteksten voor lager marinepersoneel schreef. Volgens die copywriter zou de doelgroep zinnen van langer dan vijf woorden niet willen lezen, zo bleek uit onderzoek. Dat is niet om cognitieve energie te besparen, maar gewoon uit weerzin tegen het lezen. De conclusie was dat schrijven van vrijblijvende teksten voor die doelgroep niet zo veel zin heeft.

Maar neem de volgende eerste vier regels uit het meest beroemde boek voor 1-2-jarigen: ’s Nachts lag er, in het maanlicht, een eitje op een blad. Op een mooie zondagmorgen ging de zon stralend en warm op en uit het eitje kroop – plop!- een piepklein hongerig rupsje. Hij ging op weg om eten te zoeken. Op dinsdag at hij zich door twee peren heen, maar genoeg had hij nog altijd niet.’

score: 14,5 woorden per zin

marcel  op 26 augustus 2013

Ha Wouter, ik vermoed, om te beginnen, dat het ‘lager marinepersoneel’ uit jouw voorbeeld nooit Rupsje Nooitgenoeg voorgelezen heeft gekregen. Daarnaast is de spanning in het fragment zo hoog, dat voorlezers (en hun publiek) zich met gemak door de langst denkbare zinnen vreten, zo nieuwsgierig zijn ze naar de ontknoping.

Tja, deel 2. Dat volgt. Dit jaar nog!

Groeten!
Marcel

Lange zinnen: wanneer is kort beter? | Marcel Uljee teksten  op 15 juli 2014

[…] zinnen zorgen voor afwisseling, schreef ik in de eerste aflevering van deze ‘serie‘. Een beetje flauw misschien, maar dat argument geldt hier natuurlijk ook. Martin Bril […]

Laat een reactie achter