Die spanning mag op de schrijftafel best worden aangedikt. De opbouw hoeft bijvoorbeeld niet per se het verloop van het werkelijke gesprek te volgen. En de vragen hoeven ook niet werkelijk gesteld te zijn. Het kan de spanning van het stuk ten goede komen door af en toe een antwoord te onderbreken met een extra vraag of opmerking.

In de Volkskrant van afgelopen weekend staat een interview van Sara Berkeljon met programmamaker Frans Bromet. Soms stelt ze een lange vraag, soms een korte (‘Waarom?’ of: ‘En u?’), soms volstaat ze met een constatering: ‘U geeft het in ieder geval eerlijk toe.’ De kortste vraag bestaat uit één woord, of één letter eigenlijk: ‘O.’

De valkuil van deze aanpak: alleen citaten gebruiken, kan soms eentonig worden. Wissel vraag-antwoordcombinaties dus gerust af met een sfeerbeschrijving of wat achtergrondinformatie. De mooiste zin uit het interview komt niet uit de mond van Bromet, maar uit de pen van Berkeljon. Na haar vraag ‘Waarom?’ laat ze Bromet niet direct antwoorden, maar doet ze eerst een droge constatering: ‘Bromet kauwt op een koekje.’

Een prachtige vondst. Op papier ontbreekt de lijzige stem van Bromet, een van zijn handelsmerken. Met deze zin heeft Berkeljon toch iets van die nonchalance weten te vangen. Extra knap: dat doet ze niet door te benoemen, maar door de dingen voor zichzelf te laten spreken. Zin van de maand.

Keur ik elk belegen woord af? Nee. Naast alledaagse woorden hou ik ook van woorden met een haakje, woorden die je wakker houden. En dat kunnen soms best ouderwetse woorden zijn. Ik ontdekte laatst de website van het Neerlandsch Genootschap ter bevordering van het Belegen Woord. In hun overzicht van belegen woorden staan voorbeelden die we echt in een diepe bureaula moeten wegstoppen. Maar er zitten ook prachtexemplaren tussen met een enorme zeggingskracht. Want zeg nou zelf, hoe vertaal je ‘pips’? Dat is onmogelijk zonder het ironisch-oubollige karakter te verliezen. ‘Pips’ moet blijven. Daarom heb ik het woord geadopteerd. (Het bewijs: de adoptieverklaring.) Aan mij de taak om ‘pips’ van ‘verstoffing te behoeden’. Zo waarlijk helpe mij God almachtig.

Een zuinige zin, want er zijn twee woorden weggelaten: ‘als’ en ‘dan’. Je kunt in dit geval een van beide weglaten. Als je ze allebei weglaat, ontstaat er een rare zin:

• ‘Betaalt u in één keer, dan krijgt u een betalingskorting.’ Prima.
• ‘Als u in één keer betaalt, krijgt u een betalingskorting.’ Nog duidelijker.
• ‘Betaalt u in één keer, krijgt u een betalingskorting.’ Nee, dit is raar.

Soms kan het wel: ‘Probeer je eens aardig te zijn, is het wéér niet goed.’ Mijn advies: wees niet te zuinig met ‘als’ en ‘dan’. Beide woordjes zijn handige structuuraanduiders die het tekstbegrip bevorderen. Wil je ze weglaten, lees het eindresultaat dan eens hardop voor (of in gedachten): zou je deze zin ook gebruiken in een gesprek? Zo niet, dan ben je te zuinig geweest.