Eerst las ik The Suspicions of Mr. Whicher van Kate Summerscale (ook vertaald verkrijgbaar als De vermoedens van Mr Whicher). Summerscale beschrijft hoe een van de eerste detectives in Engeland rond 1860 een gruwelijke moord in een landhuis probeert op te lossen.

Summerscale vertelt haar verhaal door te citeren uit honderden politiedossiers, krantenartikelen, detectiveromans en archiefstukken. Ze brengt samenhang aan door alle feiten in chronologische volgorde te beschrijven, gebruikmakend van verhalende technieken zoals sfeerbeschrijvingen en dialogen. Het boek leest daardoor bijna als een detectiveroman.

Summerscale brengt samenhang aan door te duiden en te verklaren. Dat je ook samenhang kunt bereiken zonder enige uitleg, bleek uit het tweede boek dat ik las. Iets totaal anders: een fictieve veiligcatalogus, geschreven door Leanne Shapton (ook vertaald, tot mijn verrassing). Het boek bevat beschrijvingen van 1332 ‘kavels’: foto’s, brieven, peper- en zoutstellen en andere gebruiksvoorwerpen uit de inboedel van twee fictieve personages.

Alle losse voorwerpen in de ‘catalogus’ vertellen samen het verhaal van een relatie. Je bent als lezer dit keer zelf degene die de reconstructie maakt. En dat zorgt ervoor dat het verhaal beklijft. Ik zal de opgezette eekhoorn bijvoorbeeld niet snel vergeten. Ik kan me situaties voorstellen waarin een vergelijkbare formule ook zonder knipoog effect heeft.

Behalve inspiratiebron waren beide boeken ook geweldige leeservaringen. Aanraders dus, bijvoorbeeld voor een bewolkte meivakantie op Vlieland.

Los van elkaar hebben de hoofdstuktitels iets mysterieus. Maar onder elkaar ontstaat er een poëtische inhoudsopgave die een verhaal vertelt. Samen vormen de hoofdstuktitels een gedicht van de Chileense dichter Pablo Neruda, een van de personages uit het boek. Een prachtige vondst.

Wat je met poëzie kunt, kun je ook in een brochure, handboek of jaarbericht: gebruik de inhoudsopgave om je verhaal te vertellen. Zo wordt je inhoudsopgave een aantrekkelijk, volwaardig onderdeel van je tekst. Je vergroot de kans dat ook haastige lezers een goede indruk krijgen van de inhoud. En je stimuleert om verder te lezen.

Een verhalende inhoudsopgave, hoe pak je dat aan? Drie stappen:

1. Deel je verhaal op in heldere hoofdstukken en paragrafen.
Lukt dat niet? Dat is er nog wat denkwerk nodig: ga na of je hoofdstukken of paragrafen kunt samenvoegen of opsplitsen. Lees wat Louise Cornelis over dit onderwerp heeft geschreven in een artikel over het piramideprincipe.

2. Formuleer elke hoofdstuktitel als een zin.
Noem het eerste hoofdstuk van een ondernemingsplan bijvoorbeeld niet ‘Aanleiding’ maar ‘Een economische crisis biedt ook kansen’.

3. Probeer de hoofdstuktitels te lezen als een verhaal.
Ontbreken er stappen? Ga dan terug naar stap 1. Is het verband tussen de titels onduidelijk? Ga naar stap 2 en kies een andere formulering. Sluit alles inhoudelijk mooi op elkaar aan? Niets meer aan doen.

De inhoudsopgave van En het vergeten zo lang gaat nog een stap verder: de hoofdstuktitels vormen samen een zin. Die dichterlijke vrijheid leent zich minder voor functionele teksten, maar het resultaat is ontzettend mooi:

Google had ook kunnen kiezen voor een opsomming van de mogelijkheden die hun diensten bieden. Maar dat zou snel gaan vervelen. Met storytelling weten ze de nieuwsgierigheid te prikkelen. ‘Every search is a quest. Every quest is a story’, zegt Google zelf. Daardoor zou je bijna gaan denken dat storytelling alleen bruikbaar is voor het promoten van zoekmachines. Maar je kunt de kracht van het verhaal ook toepassen in een voorlichtingscampagne, een relatiemagazine of een jaarverslag. Laat bijvoorbeeld een klant eens vertellen welke problemen hij met een dienst of product heeft overwonnen. Een goede verhaallijn maakt zelfs een alledaagse Google-zoekopdracht spannend.